Biblioteka numizmatyczna w malborskim zamku

Wiek XIX to czas wielkich przemian związany z działaniami mającymi na celu przywrócenie malborskiej warowni jej dawnej świetności. Odbudowa zamku malborskiego była nie tylko przedsięwzięciem budowlano-konserwatorskim i naukowym, ale także akcją społeczną ogniskującą ludzi zainteresowanych ochroną lokalnego dziedzictwa.

W tym czasie utworzono na zamku z inicjatywy Towarzystwa Odbudowy i Upiększania Zamku Malborskiego oraz Zarządu Odbudowy Zamku dwie biblioteki: numizmatyczną i historyczną (ogólną), które miały służyć nie tylko administracji zamku, ale również wszystkim zainteresowanym. Były one ściśle związane z gromadzonymi kolekcjami, stanowiły także zaplecze badawcze dla pozyskiwanych zbiorów.

Bibliotekę numizmatyczną zlokalizowano w komnatkach dostojników krzyżackich na Zamku Wysokim, co obrazują archiwalne fotografie. Miała służyć przede wszystkim naukowemu opracowaniu i użytkowaniu kolekcji monet i medali – dlatego też zostały ulokowane we wspólnych pomieszczeniach.

Pierwsze wzmianki o utworzeniu księgozbioru numizmatycznego pochodzą z lat 1896–1899, w tym czasie udało się zgromadzić Towarzystwu już 150 tytułów rzadkich dzieł traktujących o numizmatyce polskiej i pruskiej. Wśród nich pojawiły się m.in. takie tytuły jak: Numophylaci Ampachiani (3 tomy, Lipsk-Naumburg 1833–1835), Numismatyka krajowa opisana przez Kazimierza Władysława Stężyńskiego Bandtkiego (2 tomy, Warszawa 1839), J. Friedrich, Neu eröfnetes Groschen-Cabinet (3 tomy Leipzig 1749–1752), E. Raczyński, Gabinet medalów polskich oraz tych, które się dziejów Polski tyczą (4 tomy, Breslau 1838–1843). Księgozbiór stale się rozwijał za sprawą regularnych zakupów, ale także i darów.

Ryc. 1. Biblioteka numizmatyczna; Marienburg Baujahr 1917, fot. 4.

W latach 1902–1905 pozyskano do biblioteki kompletny zestaw czasopisma „Zeitschrift für Numismatik”, a także interesujące nas dwutomowe dzieło Valentina Jameraya Duvala z katalogiem monet złotych i srebrnych z Cesarskiego Gabinetu Monet w Wiedniu: Monnoies en or, qui composent une des differentes parties du Cabinet de S. M. Ľ Empereur, depuis les plus grandes pieces jusqu aux plus petites (Vienne 1759) oraz Catalogue des monnoies en argent qui composent une des differentes parties du Cabinet Imperial, depuis les plus grandes pieces jusqu’ au florin inclusivement. Nouvelle edition corrigée et considerablement augmentée (Vienne 1769). Dnia 6 grudnia 1902 roku Rozporządzeniem Ministra ds. Duchownych, Edukacyjnych i Medycznych zbiór został przekazany na własność państwa, od tej pory podlegał już tylko administracji zamkowej.

Ryc. 2-4. Znaki proweniencyjne księgozbioru numizmatycznego, fot. L. Okoński.

 

Księgozbiór posiadał charakterystyczne oznaczenia – dwa rodzaje pieczęci świadczące o przynależności do tego konkretnego zbioru. Były to:

–  prostokątna pieczęć o wymiarach 1,9×4,9 cm, z napisem w ramce: BÜCHEREI ZUR MÜNZEN- UND MEDAILLEN-SAMMLUNG IN DER MARIENBURG

– okrągła pieczęć z napisem u dołu: AUS DER SAMMLUNG DES VEREINS FÜR DIE HERSTELLUNG, Kat. (…) Nr. (…)

Trudno oszacować liczebność zgromadzonego na przełomie XIX i XX wieku księgozbioru, ze względu na brak dokładnych spisów, poza drobnymi wzmiankami w sprawozdaniach Towarzystwa. Wykaz egzemplarzy z biblioteki numizmatycznej miał zostać opublikowany w jednym z tomów katalogu monet i medali Emila Bahrfelda, jednakże zamysł ten nie został zrealizowany.

 

Po wojnie szereg książek z biblioteki numizmatycznej zostało zabezpieczonych przez Muzeum Wojska Polskiego i przewiezionych do stolicy. Wiele pozycji znajduje się do dzisiaj w zbiorach Biblioteki Muzeum Narodowego w Warszawie (56 vol. druków zwartych, 21 vol.  czasopism, 311 katalogów aukcyjnych) oraz w Gabinecie Starych Druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie (pośród 73 egzemplarzy z proweniencją malborską – 17 to dzieła numizmatyczne). W zbiorach Biblioteki Muzeum Zamkowego w Malborku znajduje się obecnie 6 egzemplarzy, z czego trzy to stare druki. Książki pochodzące z przedwojennych zbiorów zamku malborskiego odnotowuje się również w innych krajowych bibliotekach, jednakże jak dotąd nie natrafiono na informacje odnośnie egzemplarzy numizmatycznych.

Autor: Aleksandra Siuciak

Literatura