Dukat koronny Zygmunta III Wazy

Jednym z najcenniejszych i rzadkich zabytków przechowywanych w zbiorach Gabinetu Numizmatycznego Muzeum Zamkowego w Malborku jest złoty dukat wybity w mennicy malborskiej w 1595 r. Emitentem cennego krążka był Zygmunt III Waza – król Polski, panujący w latach 1587-1632. Moneta o średnicy 21,8 mm  i wadze 3,45 g. przedstawia na awersie popiersie władcy, na rewersie zaś tarczę herbową. Przyjrzyjmy się jednak szczegółom i różnym znakom, które kryją za sobą wiele ciekawych informacji.

Rytowanie na monetach portretów królewskich odbywało się w oparciu o wzór zatwierdzony przez dwór i zapewne po akceptacji ikonografii przez podskarbiego – wysokiego urzędnika państwowego, zarządzającego skarbem i polityką menniczą. Na monetach polskich epoki Wazów dominowało przedstawienie króla w koronie. Na omawianej monecie widzimy władcę ukazanego z prawego profilu, na jego głowie spoczywa korona w typie zamkniętym, która składa się z pięciu połączonych u góry pałąków, jej szczyt natomiast wieńczy jabłko królewskie. Pozostałe elementy królewskiego stroju ukazanego na dukacie to zbroja oraz plisowana rozłożysta kreza. Całość przedstawienia ujęta jest w obwódkę perełkową, która oddziela pole monety od otoku. W otoku zaś widnieje napis po łacinie, odnoszący się do władcy i jego tytulatury: SIGISMVN III D G REX PO M D L (tłum.: ZYGMUNT III Z BOŻEJ ŁASKI KRÓL POLSKI WIELKI KSIĄŻĘ LITEWSKI). W otoku, pod popiersiem króla znajduje się jeszcze herb Lewart w tarczy, przedstawiający wspiętego ukoronowanego lamparta. Herb odnosi się do Jana Firleja – podskarbiego wielkiego koronnego.

Dukat koronny Zygmunta III Wazy (awers), 1595 r., mennica w Malborku, fot. Bożena i Lech Okońscy  

Dukat koronny Zygmunta III Wazy (rewers), 1595 r., mennica w Malborku, fot. Bożena i Lech Okońscy 

Na drugiej stronie monety – rewersie, przedstawiono bogato zdobiony pięciopolowy kartusz herbowy, a nad nim okazałą koronę ujętą frontalnie. W naprzemianległych polach kartusza –  1 i 4 widnieje ukoronowany Orzeł Polski, zaś w polach 2 i 3 Pogoń Litwy. W centralnym polu 5 znajduje się herb rodowy Wazów – snopek. Podobnie jak na awersie całość przedstawienia obiega otok z łacińskim napisem oraz skrócona data wybicia krążka: MONE NO AVR REGNI POLO 95 (tłum.: MONETA ZŁOTA KRÓLESTWA POLSKI 95). W otoku, po bokach korony, znajdują się jeszcze bardzo istotne znaki – pierścień oraz trójkąt – symbole mennicy malborskiej. Pierścień był znakiem mincerskim używanym przez braci Jana i Kaspara Goebeliuszy, którzy uzyskali od króla przywilej na uruchomienie w Malborku mennicy. Trójkąt natomiast stanowił znak mincerza Gracjana Gonzalo. Dziś dzięki tym znakom jesteśmy w stanie zidentyfikować dukaty, które wybito w Malborku za panowania Zygmunta III Wazy.

Autor: Joanna Czarnowska-Pfeifer

Literatura