Otto Friedrich von der Groeben (1656-1728)

Podróżnik, założyciel kolonii brandenburskiej w Afryce, pułkownik armii brandenburskiej, generał major w służbie króla Augusta II, starosta Kwidzyna i Prabut.

Zaliczany do najbardziej znanych i barwnych przedstawicieli rodu von der Groeben, którego korzenie sięgają według źródeł co najmniej połowy XII, a według legend nawet X wieku. Urodzony 6 kwietnia 1656 roku w Napratach pod Lidzbarkiem Warmińskim. Był on jednym z synów Georga Heinricha (1630–1697), książęco-brandenburskiego generała oraz starosty Kwidzyna i Prabut, a także bratankiem generała lejtnanta Friedricha von der Groebena (1645–1712), dowódcy wojsk cudzoziemskich Korony Polskiej, który w służbie Jana III Sobieskiego dowodził oddziałem jazdy w bitwie z Turkami pod Wiedniem.

W 1673 roku Otto Friedrich, jako nastoletni młodzieniec, brał udział w jednej z pierwszych dalekich wypraw na Maltę. Tam w barwach Zakonu Maltańskiego walczył przeciwko Turkom oraz piratom odnosząc liczne rany. Pływał po Morzu Śródziemnym zwiedzając Korsykę, Sardynię, Sycylię, Cypr, Palestynę oraz Egipt. Jako pielgrzym udał się także do Bazyliki Grobu Pańskiego w Jerozolimie. W 1681 roku, w wieku 25 lat, wstąpił do służby Wielkiego Elektora – władcy Prus-Brandenburgii, w którego imieniu 1 stycznia 1683 roku założył, jako major wojsk brandenburskich, pierwszą kolonię brandenburską w Afryce – na tzw. Złotym Wybrzeżu (obecnie Ghana). 

Będąc pierwszym gubernatorem kolonii handlowej wzniósł również niedaleko wioski Accoda twierdzę Groß Friedrichsburg (obecnie miasto Princes Town). Na skutek ciężkiej choroby zmuszony został do powrotu do Berlina, w którym przebywał na dworze Fryderyka Wilhelma. W 1686 roku zaciągnął się do oddziału wojsk Republiki Wenecji, aby wziąć udział w kolejnej wojnie na terenie Półwyspu Peloponeskiego przeciw Turkom. W uznaniu zdobytych zasług podczas pobytu w Afryce, jak również służby na elektorskim dworze, w wieku 32 lat, mianowany został pułkownikiem armii brandenburskiej oraz odznaczony Orderem Szlachetności (niem. Edelmut-Orden). W 1684 roku mianowany został szambelanem (niem. Kammerherr) dworu pruskiego.

Ryc. 1. Portret epitafijny Ottona Friedricha von der Groeben (1656–1728), Prusy, 1712 r., Peter Görcky, należący do cyklup ortretów rodowych znajdujących się w kaplicy kwidzyńskiej katedry (Parafia pw.św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie). Fot. Bożena i Lech Okońscy.

W 1697 roku, po śmierci ojca Georga Heinricha, Otto Friedrich otrzymał urząd starosty Kwidzyna i Prabut, a w roku 1712 odziedziczył po swoim sławnym stryju Friedrichu von der Groeben (założycielu ordynacji) majorat w Nowej Wiosce koło Kwidzyna wraz z dobrami w Cyganach, Klasztorku i Kilach. W międzyczasie wstąpił na służbę polskiego króla Augusta II otrzymując z czasem awans na generała majora. 13 maja 1687 roku w wieku 31 lat ożenił się z Anną Barbarą von Schlieben-Sanditten. Po jej śmierci wstąpił w związek małżeński po raz drugi w dniu 22 kwietnia 1704 roku z liczącą sobie 23 lata Heleną Marią hrabiną zu Waldburg. Rok po jej śmierci, 18 sierpnia 1711 roku ożenił się po raz trzeci, tym razem z Luizą Julianną von Canitz. Otto Friedrich von der Groeben dla siebie oraz swoich żon otrzymał w 1703 roku specjalną królewską zgodę, na dobudowanie do kwidzyńskiej katedry kaplicy grobowej, w której został pochowany. Zmarł w Nowej Wiosce 30 stycznia 1728 roku dożywając sędziwego wieku 72 lat. Niezwykle cennymi pamiątkami po Ottonie Friedrichu są, wydane jeszcze za jego życia, autobiografie, w których opisał on swoje liczne podróże oraz wojenne wspomnienia i przeżycia z nimi związane. Pierwsza książka, składająca z dwóch części jego autorstwa została wydana drukiem w Kwidzynie w 1694 roku.

Ryc. 2. Barokowy nagrobek fundatora Ottona Friedricha von der Groeben i jego trzech żon znajdujący się we wnętrzu kaplicy dostawionej do kwidzyńskiej katedry. Fot. Mirosław Gawroński.
Ryc. 3 Fragment reliefowej płyciny z dynamiczną sceną batalistyczną ukazującą młodego Ottona Friedricha tratującego tureckich żołnierzy, umieszczonej na skrzydle drzwi portalu wejściowego do kaplicy. Fot. Mirosław Gawroński.

 

Autor: Łukasz Rzepczyński

Literatura