Terakotowe płytki rzymskiego legionu

W muzealnej Kolekcji Detalu Architektonicznego w Malborku znajdują się dwie, terakotowe płytki charakteryzujące się ciekawym stemplem (inw. MZM/DA/758–759). Mają one kwadratowy kształt (19,2 x 19 cm) i grubość 4–4,5 cm (ryc. 1–2). Zostały dosyć niestarannie opracowane, co widać choćby w przełamach uszkodzeń, bowiem ich struktura jest mocno porowata i zawiera wiele zanieczyszczeń mineralnych. Również powierzchnie, na których odciśnięto intrygujące stemple oprócz widocznych, technicznych śladów odcinania noszą wady ugniatania w formach w postaci nierównych, głębszych rys oraz wad wypału charakteryzujących się tzw. kraterkami, czyli zagłębieniami po pękniętych pęcherzach gazowych lub nieregularnymi otworami po wypalonych czy wypadłych, większych zanieczyszczeniach mineralnych. Na ich widokowej powierzchni znajdują się odciski prostokątnych stempli z zapisem liczby rzymskiej XXX pomiędzy dwoma kropkami i dwóch dużych liter VV. Stemple te dowodzą antycznej metryki tych muzealiów.

Ryc. 1‒2. Terakotowe płytki ze stemplem •XXX•VV (Legion XXX Ulpia Victrix) ze zbiorów Muzeum Zamkowego w Malborku. Fot. L. Okoński

Zostały one wyprodukowane w wojskowej cegielni na usługach Colonii Ulpia Traiana (CUT), która leżała w bardzo bliskim sąsiedztwie granicznych obozów rzymskich Vetera I i Vetera II, położonych nad Renem, w prowincji Dolna Germania (Germania Inferior) rzymskiego imperium. Dzisiaj jest to miasto Xanten. Stempel „•XXX•VV.” należy odczytać następująco: „Legio XXX Ulpia Victrix”. Takie płytki datowane są na pocz. 2. ćw. II w. n.e., czyli według badaczy problemu, na 3 fazę produkcji ceramicznej militarnych zakładów rzymskich działających w granicach limes.

Nie wiadomo, kiedy zostały pozyskane do zbiorów, choć są przesłanki, że one ‒ podobnie jak cegła ostemplowana znakiem legionu XXII Primigenia Pia Fidelis (XXII P.P.F.), stacjonującego w Mogontiacum (dziś Moguncja) ‒ znajdowały się niegdyś w sławnej, przedwojennej kolekcji Theodora Josepha Blella (1827–1902), którą zamek zakupił w 1892 roku. Wcześniej zostały nabyte przez kolekcjonera na aukcji artefaktów antycznych ‒ w historycznie pierwszym ‒ berlińskim Domu Aukcyjnym Rudolpha Lepke’go. Niestety wspomniana cegła ze stemplem XXII P.P.F. zaginęła w pożodze wojennej. Tuż po II wojnie światowej, w 1946 roku rzymskie, ostemplowane terakotowe płytki wraz z innymi detalami architektonicznymi zostały wyszukane w zgliszczach zamku malborskiego i zabezpieczone przez studentów Politechniki Gdańskiej, pracujących pod kierunkiem starszego asystenta Witolda Majewskiego i pozostawały na politechnice do 1963 roku. W 1964 roku zostały rewindykowane.

Autor: dr Barbara Pospieszna

Literatura

Christoph Maucher, Szkatuła, k. XVII wieku, zbiory Muzeum Zamkowego w Malborku, fot. Bożena i Lech Okońscy